Amanos
Vaka Çalışmaları

Ön Fizibilite Çalışması

Vaka Çalışması · Ticari Yapılar

Karma Kullanımlı Gayrimenkul Kompleksinde Atık Isı Geri Kazanımı ve Enerji Dönüşümü

AVM, ofis ve konut alanlarının merkezi enerji sistemlerinde chiller atık ısısının geri kazanılmasıyla 60–80°C sıcak su üretimi ve enerji verimliliğinin artırılması.

Ön fizibilite – değerler hesaplanmıştır, saha ölçümü değildir

9 dk okuma

Kısaca

Amanos, İstanbul'da büyük ölçekli bir alışveriş merkezinde yazın soğutma kulelerinden atmosfere atılan chiller kondenser ısısını, yaklaşık 1 MWth kapasiteli yüksek sıcaklık ısı pompasıyla kullanım sıcak suyuna dönüştüren bir sistem tasarladı. Ön fizibiliteye göre yaz dönemi sıcak su ihtiyacının doğalgaz yerine ısı pompasıyla karşılanması, birim ısı maliyetini yaklaşık %60 düşürür ve yatırım 3,4–4,3 yılda geri döner. Tüm değerler gerçek tüketim verisiyle yapılmış hesaplardır; saha ölçümü değildir.

Proje künyesi
Yapı tipiBüyük ölçekli alışveriş merkezi, İstanbul
Proje durumuÖn fizibilite tamamlandı (Eylül 2026)
Mevcut ısıtmaDoğalgaz kazanları, ~8,4 MW kurulu; yazın yalnızca sıcak su için ~1 MW kazan çalışıyor
Mevcut soğutma2 santrifüj + 1 vidalı chiller, ~7,7 MW nominal
Atık ısı kaynağıOrtak chiller kondenser suyu hattı, 35–38°C (sahada gözlendi)
Önerilen sistem~1.000 kWth yüksek sıcaklık ısı pompası, 4 kademeli kompresör
Tasarım noktasıHedef ısıtma COP'u 6,3; evaporasyon ~30°C
Analiz dönemiHaziran–Eylül 2025 gerçek tüketim verisi (122 gün)
Birim ısı maliyetiDoğalgaz ~2,50 TL/kWh → ısı pompası ~1,00 TL/kWh
Basit geri ödeme3,4–4,3 yıl (yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara bağlı tahmin)
Net CO₂ azaltımı~298 ton / yaz dönemi

Enerji problemi

Yazın aynı tesiste iki enerji akışı birbirinden habersiz çalışıyor: biri doğalgaz yakarak sıcak su üretiyor, diğeri ise chiller'ların kondenser ısısını soğutma kulelerinden atmosfere atıyor.

  • Doğalgaz → kazan → kullanım sıcak suyu. Yazın mahal ısıtması olmadığı için kazanlar yalnızca sıcak su için çalışıyor. Haziran–Eylül doğalgaz tüketimi yıllık tüketimin yaklaşık %10'u ve neredeyse tamamı sıcak suya gidiyor.
  • Chiller → kondenser → soğutma kulesi → atmosfer. Aynı aylarda chiller'lar günün büyük bölümünde çalışıyor ve 35–38°C'deki kondenser suyunun taşıdığı ısı kullanılmadan atılıyor.

Sonuç olarak tesis, bir yanda ısı için yakıt öderken diğer yanda aynı ısıyı atmak için kule fanı ve pompasına elektrik harcıyor. Bu proje bir kazan değişimi değil; bu iki akışı tek bir ısı pompasıyla birbirine bağlayan bir enerji entegrasyonu projesi.

Sistem analizi

Kaynak tarafında ihtiyaç duyulan ~841 kW ısı, en düşük chiller konfigürasyonunda bile kondenser yükünün içinde kalıyor. Talep tarafında ise yaz dönemi sıcak su ihtiyacı ~1.950 MWh faydalı ısı olarak hesaplandı.

Atık ısı kaynağı. Chiller'ın nominal soğutma kapasitesi kondenserden atılan ısıyla aynı değildir; kompresör gücü de kondenserden atılır:

Q_kondenser = Q_soğutma + P_kompresör

Chiller'lar ortak bir kondenser kolektörüne bağlı. Bu yüzden ısı pompası, o an hangi chiller çalışırsa çalışsın aynı hattan beslenebiliyor. Isı pompasının çektiği ısının toplam kondenser yüküne oranı aktif chiller'lara göre değişiyor:

Aktif chiller'larNominal kondenser yükü (kW)Isı pompasının çektiği pay
2 santrifüj7.710~%11
1 santrifüj + 1 vidalı5.138~%16
1 santrifüj3.855~%22
1 vidalı1.283~%66

Sıcak su talebi. 2025 Haziran–Eylül doğalgaz tüketimi, 10,5 kWh/Sm³ alt ısıl değer ve %85 kazan verimiyle faydalı ısıya çevrildi: yaklaşık 1.950 MWh. Bu değer tüm enerji ve ekonomi hesaplarının referansıdır.

Mühendislik yaklaşımı ve sistem mimarisi

Isı pompası, mevcut chiller ve kazan sistemine dokunmadan ortak kondenser hattından ısı alıp mevcut sıcak su dağıtım hattına veriyor. Kazanlar sistemden çıkarılmıyor; pik yük ve yedek kaynak olarak kalıyor.

Mevcut ve önerilen enerji akışı: chiller kondenser ısısı, ısı pompasıyla doğalgazın yerine sıcak suya gidiyor
Mevcut ve önerilen enerji akışı: chiller kondenser ısısı, ısı pompasıyla doğalgazın yerine sıcak suya gidiyor

Tasarım noktasında ısı pompası ~841 kW atık ısıyı ~159 kW elektrikle birleştirip ~1.000 kW faydalı ısı üretiyor; kuleye giden ısı aynı miktarda azalıyor.

Tasarımdaki temel mühendislik kararları:

  1. Kapasite mevcut yaz kazanına göre seçildi. Yazın sıcak suyu ~1.040 kW'lık tek bir kazan karşılıyor. 1.000 kWth ısı pompası bu kazanın yerini alacak mertebede.
  2. İki devre birbirinden ayrı. Chiller kondenser suyu (35–38°C) ile ısı pompasının soğutucu akışkan devresi (evaporasyon ~30°C) bir eşanjör üzerinden ısı alışverişi yapıyor. 30°C, kondenser suyunun düşürüleceği sıcaklık değil; ısı pompası çevriminin kendi evaporasyon sıcaklığı.
  3. Chiller hidroliği korunuyor. Kaynak tarafı bağımsız pompa, debi kontrol vanası ve bypass hattıyla bağlanıyor. Isı pompası durduğunda kondenser suyu kuleye kesintisiz akmaya devam ediyor.
  4. Yeni depo yok. Sistem tesisin mevcut kat istasyonu (eşanjör) mimarisine bağlanıyor; ek boyler veya tampon tank kurulmuyor.
  5. Kademeli kapasite. 4 × ~250 kWth kompresör, değişken sıcak su yüküne kademeli uyum ve kısmi yedeklilik sağlıyor.

Enerji ve ekonomik değerlendirme

Hedef COP 6,3'te aynı sıcak su, doğalgaza göre yaklaşık %60 daha düşük enerji maliyetiyle üretiliyor. COP 4,5'e düşse bile tasarruf %44 ve geri ödeme 6 yılın altında kalıyor.

Enerji dengesi (tasarım noktası): P_el = Q_h / COP = 1.000 kW / 6,3 ≈ 158,7 kW; Q_evap = Q_h − P_el ≈ 841,3 kW.

Yaz dönemi: ~1.950 MWh faydalı ısının tamamı ısı pompasından karşılanırsa ~309,5 MWh ek elektrik gerekiyor. Bu, tesisin yaz dönemi elektrik tüketiminin yaklaşık %10'u.

Birim ısı maliyeti. İstanbul'da büyük ticari tüketiciler için vergiler dahil referans fiyatlarla (elektrik 6,3 TL/kWh, doğalgaz 22,3 TL/Sm³) 1 kWh faydalı ısı doğalgazla ~2,50 TL, ısı pompasıyla ~1,00 TL tutuyor. Bunlar tesisin fatura fiyatları değil, ön fizibilite referansıdır.

COP duyarlılığı. Sonucu en çok etkileyen değişken ısı pompasının sahada ulaşacağı COP. Aynı fiyat ve talep varsayımlarıyla:

Isıtma COP'uEk elektrik (MWh/yaz)Isı maliyeti (TL/kWh)Doğalgaza göre tasarrufBasit geri ödeme (tahmin)
6,3 (hedef)309,51,00%603,4–4,3 yıl
5,5354,61,15%543,8–4,7 yıl
5,0390,01,26%504,1–5,2 yıl
4,5433,41,40%444,7–5,8 yıl

Geri ödeme; yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara, yalnızca Haziran–Eylül tasarrufunun her yıl tekrarlanmasına ve ~50 TL/€ kur varsayımına bağlı bir tahmindir.

Chiller tarafındaki ilave fayda ve karbon

Isı pompası kondenser hattından ısı çektiği için chiller'lar daha serin kondenser suyuyla çalışıyor. Bu fayda gerçek, ancak miktarı üretici performans eğrileri olmadan kesinleşmediği için ana sonuca katılmadı.

  • Kondenser suyu sıcaklığı: Tek bir santrifüj chiller'ın nominal debisinde (~553 m³/h) 841 kW ısı çekimi, suyu ~1,3 K soğutuyor (35°C → ~33,7°C).
  • Kompresör tasarrufu (gösterge): Daha düşük yoğuşma sıcaklığı kompresörün basma oranını azaltır. %3–5 kompresör gücü azalımı senaryosunda bu, ana tasarrufun üzerine yaklaşık %10–16 ek fayda demek.
  • Kule yükü: Yaz boyunca ~2,46 GWh ısı kuleden atılmak yerine sıcak suya dönüşüyor. Bu bir elektrik tasarrufu değil; kulenin taşıdığı ısı yükündeki azalma.

Karbon emisyonu azaltımı (yaz dönemi): Yaklaşık 2,0 kg CO₂/Sm³ doğalgaz ve 0,45 kg CO₂/kWh şebeke elektriği emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanan sonuçlar:

KalemEmisyon etkisi (ton CO₂)
Önlenen doğalgaz emisyonu437
Isı pompası elektrik tüketimi kaynaklı emisyon−139
Net emisyon azaltımı298

Chiller sisteminin daha düşük kondenser sıcaklığında çalışmasından kaynaklanabilecek ilave elektrik tasarrufları ve bunların karbon etkisi bu hesaplamaya dahil edilmemiştir.

Not: Emisyon faktörleri yaklaşık referans değerlerdir. Sonuçlar ön fizibilite kapsamında hesaplanmış tahminlerdir; saha ölçümü veya doğrulanmış emisyon azaltımı değildir.

Sınırlar ve doğrulanacak veriler

Bu çalışma bir ön fizibilitedir; yatırım kararından önce aşağıdaki veriler sahada doğrulanacak.

ParametreBu çalışmadaki yaklaşımNasıl doğrulanacak
Isı pompası COP'uTasarım hedefi 6,3Ekipman seçimi ve devreye alma ölçümü
Kondenser suyu debisiTek chiller nominal debisi (~553 m³/h)Saha debi ölçümü
Eş zamanlılıkYaz sıcak suyunun tamamı ısı pompasından karşılanıyorChiller'ların kapalı olduğu saatlerdeki sıcak su talebi; bu saatlerde kazan devreye girer
Kat istasyonu debi ve dönüş sıcaklıklarıGenel entegrasyon mantığıSaha kaydı
Chiller kompresör tasarrufu%3–5 gösterge senaryosuÜretici performans eğrisi
Enerji fiyatlarıİstanbul referans fiyatlarıTesisin güncel faturaları

Tesis kazanları korunduğu için bu belirsizlikler işletme riskini artırmıyor; yalnızca tasarrufun büyüklüğünü etkiliyor.

Sık sorulan sorular

AVM'de chiller atık ısısıyla sıcak su üretmek mümkün mü?

Evet. 35–38°C'deki kondenser suyu doğrudan kullanılamayacak kadar ılıktır; yüksek sıcaklık ısı pompası bu ısıyı kullanım sıcak suyu seviyesine çıkarır. Bu çalışmada 1 MWth'lik bir sistemle yaz sıcak suyunun doğalgaz yerine bu kaynaktan karşılanması hesaplandı.

Bu bir kazan değişimi mi?

Hayır. Kazanlar yerinde kalıyor ve pik yük ile yedek kaynak olarak çalışıyor. Proje, kuleye atılan ısıyı sıcak suya yönlendiren bir entegrasyon projesi.

Isı pompası chiller'ların verimini düşürür mü?

Tersine. Isı pompası kondenser hattından ısı çektiği için kondenser suyu serinler ve chiller daha düşük yoğuşma sıcaklığında çalışır. Bu ek faydanın miktarı üretici eğrileriyle netleşecek.

Kışın ne oluyor?

Kışın chiller'lar çalışmadığı için bu atık ısı kaynağı yok. Fizibilite yalnızca Haziran–Eylül dönemini kapsıyor; kışın ısıtmayı mevcut kazanlar yapıyor.

Geri ödeme süresi ne kadar?

Hedef COP 6,3'te 3,4–4,3 yıl, COP 4,5'te 4,7–5,8 yıl. Bu süre, yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara bağlı bir tahmindir; hesap yalnızca yaz tasarrufuna dayanıyor.

Hangi binalar için uygun?

Aynı anda soğutma ve sıcak su ihtiyacı olan yapılar: AVM'ler, oteller, hastaneler, karma kullanımlı kompleksler. Belirleyici olan, soğutma ile sıcak su talebinin aynı saatlerde olması.

Sonraki adım

Tesisinizde yazın hem soğutma hem sıcak su ihtiyacı varsa, mevcut tüketim verilerinizle benzer bir ön fizibilite hazırlıyoruz. Teknik görüşme planlayın.