Kısaca
Amanos, İstanbul'da büyük ölçekli bir alışveriş merkezinde yazın soğutma kulelerinden atmosfere atılan chiller kondenser ısısını, yaklaşık 1 MWth kapasiteli yüksek sıcaklık ısı pompasıyla kullanım sıcak suyuna dönüştüren bir sistem tasarladı. Ön fizibiliteye göre yaz dönemi sıcak su ihtiyacının doğalgaz yerine ısı pompasıyla karşılanması, birim ısı maliyetini yaklaşık %60 düşürür ve yatırım 3,4–4,3 yılda geri döner. Tüm değerler gerçek tüketim verisiyle yapılmış hesaplardır; saha ölçümü değildir.
| Proje künyesi | |
|---|---|
| Yapı tipi | Büyük ölçekli alışveriş merkezi, İstanbul |
| Proje durumu | Ön fizibilite tamamlandı (Eylül 2026) |
| Mevcut ısıtma | Doğalgaz kazanları, ~8,4 MW kurulu; yazın yalnızca sıcak su için ~1 MW kazan çalışıyor |
| Mevcut soğutma | 2 santrifüj + 1 vidalı chiller, ~7,7 MW nominal |
| Atık ısı kaynağı | Ortak chiller kondenser suyu hattı, 35–38°C (sahada gözlendi) |
| Önerilen sistem | ~1.000 kWth yüksek sıcaklık ısı pompası, 4 kademeli kompresör |
| Tasarım noktası | Hedef ısıtma COP'u 6,3; evaporasyon ~30°C |
| Analiz dönemi | Haziran–Eylül 2025 gerçek tüketim verisi (122 gün) |
| Birim ısı maliyeti | Doğalgaz ~2,50 TL/kWh → ısı pompası ~1,00 TL/kWh |
| Basit geri ödeme | 3,4–4,3 yıl (yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara bağlı tahmin) |
| Net CO₂ azaltımı | ~298 ton / yaz dönemi |
Enerji problemi
Yazın aynı tesiste iki enerji akışı birbirinden habersiz çalışıyor: biri doğalgaz yakarak sıcak su üretiyor, diğeri ise chiller'ların kondenser ısısını soğutma kulelerinden atmosfere atıyor.
- Doğalgaz → kazan → kullanım sıcak suyu. Yazın mahal ısıtması olmadığı için kazanlar yalnızca sıcak su için çalışıyor. Haziran–Eylül doğalgaz tüketimi yıllık tüketimin yaklaşık %10'u ve neredeyse tamamı sıcak suya gidiyor.
- Chiller → kondenser → soğutma kulesi → atmosfer. Aynı aylarda chiller'lar günün büyük bölümünde çalışıyor ve 35–38°C'deki kondenser suyunun taşıdığı ısı kullanılmadan atılıyor.
Sonuç olarak tesis, bir yanda ısı için yakıt öderken diğer yanda aynı ısıyı atmak için kule fanı ve pompasına elektrik harcıyor. Bu proje bir kazan değişimi değil; bu iki akışı tek bir ısı pompasıyla birbirine bağlayan bir enerji entegrasyonu projesi.
Sistem analizi
Kaynak tarafında ihtiyaç duyulan ~841 kW ısı, en düşük chiller konfigürasyonunda bile kondenser yükünün içinde kalıyor. Talep tarafında ise yaz dönemi sıcak su ihtiyacı ~1.950 MWh faydalı ısı olarak hesaplandı.
Atık ısı kaynağı. Chiller'ın nominal soğutma kapasitesi kondenserden atılan ısıyla aynı değildir; kompresör gücü de kondenserden atılır:
Q_kondenser = Q_soğutma + P_kompresör
Chiller'lar ortak bir kondenser kolektörüne bağlı. Bu yüzden ısı pompası, o an hangi chiller çalışırsa çalışsın aynı hattan beslenebiliyor. Isı pompasının çektiği ısının toplam kondenser yüküne oranı aktif chiller'lara göre değişiyor:
| Aktif chiller'lar | Nominal kondenser yükü (kW) | Isı pompasının çektiği pay |
|---|---|---|
| 2 santrifüj | 7.710 | ~%11 |
| 1 santrifüj + 1 vidalı | 5.138 | ~%16 |
| 1 santrifüj | 3.855 | ~%22 |
| 1 vidalı | 1.283 | ~%66 |
Sıcak su talebi. 2025 Haziran–Eylül doğalgaz tüketimi, 10,5 kWh/Sm³ alt ısıl değer ve %85 kazan verimiyle faydalı ısıya çevrildi: yaklaşık 1.950 MWh. Bu değer tüm enerji ve ekonomi hesaplarının referansıdır.
Mühendislik yaklaşımı ve sistem mimarisi
Isı pompası, mevcut chiller ve kazan sistemine dokunmadan ortak kondenser hattından ısı alıp mevcut sıcak su dağıtım hattına veriyor. Kazanlar sistemden çıkarılmıyor; pik yük ve yedek kaynak olarak kalıyor.
Tasarım noktasında ısı pompası ~841 kW atık ısıyı ~159 kW elektrikle birleştirip ~1.000 kW faydalı ısı üretiyor; kuleye giden ısı aynı miktarda azalıyor.
Tasarımdaki temel mühendislik kararları:
- Kapasite mevcut yaz kazanına göre seçildi. Yazın sıcak suyu ~1.040 kW'lık tek bir kazan karşılıyor. 1.000 kWth ısı pompası bu kazanın yerini alacak mertebede.
- İki devre birbirinden ayrı. Chiller kondenser suyu (35–38°C) ile ısı pompasının soğutucu akışkan devresi (evaporasyon ~30°C) bir eşanjör üzerinden ısı alışverişi yapıyor. 30°C, kondenser suyunun düşürüleceği sıcaklık değil; ısı pompası çevriminin kendi evaporasyon sıcaklığı.
- Chiller hidroliği korunuyor. Kaynak tarafı bağımsız pompa, debi kontrol vanası ve bypass hattıyla bağlanıyor. Isı pompası durduğunda kondenser suyu kuleye kesintisiz akmaya devam ediyor.
- Yeni depo yok. Sistem tesisin mevcut kat istasyonu (eşanjör) mimarisine bağlanıyor; ek boyler veya tampon tank kurulmuyor.
- Kademeli kapasite. 4 × ~250 kWth kompresör, değişken sıcak su yüküne kademeli uyum ve kısmi yedeklilik sağlıyor.
Enerji ve ekonomik değerlendirme
Hedef COP 6,3'te aynı sıcak su, doğalgaza göre yaklaşık %60 daha düşük enerji maliyetiyle üretiliyor. COP 4,5'e düşse bile tasarruf %44 ve geri ödeme 6 yılın altında kalıyor.
Enerji dengesi (tasarım noktası): P_el = Q_h / COP = 1.000 kW / 6,3 ≈ 158,7 kW; Q_evap = Q_h − P_el ≈ 841,3 kW.
Yaz dönemi: ~1.950 MWh faydalı ısının tamamı ısı pompasından karşılanırsa ~309,5 MWh ek elektrik gerekiyor. Bu, tesisin yaz dönemi elektrik tüketiminin yaklaşık %10'u.
Birim ısı maliyeti. İstanbul'da büyük ticari tüketiciler için vergiler dahil referans fiyatlarla (elektrik 6,3 TL/kWh, doğalgaz 22,3 TL/Sm³) 1 kWh faydalı ısı doğalgazla ~2,50 TL, ısı pompasıyla ~1,00 TL tutuyor. Bunlar tesisin fatura fiyatları değil, ön fizibilite referansıdır.
COP duyarlılığı. Sonucu en çok etkileyen değişken ısı pompasının sahada ulaşacağı COP. Aynı fiyat ve talep varsayımlarıyla:
| Isıtma COP'u | Ek elektrik (MWh/yaz) | Isı maliyeti (TL/kWh) | Doğalgaza göre tasarruf | Basit geri ödeme (tahmin) |
|---|---|---|---|---|
| 6,3 (hedef) | 309,5 | 1,00 | %60 | 3,4–4,3 yıl |
| 5,5 | 354,6 | 1,15 | %54 | 3,8–4,7 yıl |
| 5,0 | 390,0 | 1,26 | %50 | 4,1–5,2 yıl |
| 4,5 | 433,4 | 1,40 | %44 | 4,7–5,8 yıl |
Geri ödeme; yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara, yalnızca Haziran–Eylül tasarrufunun her yıl tekrarlanmasına ve ~50 TL/€ kur varsayımına bağlı bir tahmindir.
Chiller tarafındaki ilave fayda ve karbon
Isı pompası kondenser hattından ısı çektiği için chiller'lar daha serin kondenser suyuyla çalışıyor. Bu fayda gerçek, ancak miktarı üretici performans eğrileri olmadan kesinleşmediği için ana sonuca katılmadı.
- Kondenser suyu sıcaklığı: Tek bir santrifüj chiller'ın nominal debisinde (~553 m³/h) 841 kW ısı çekimi, suyu ~1,3 K soğutuyor (35°C → ~33,7°C).
- Kompresör tasarrufu (gösterge): Daha düşük yoğuşma sıcaklığı kompresörün basma oranını azaltır. %3–5 kompresör gücü azalımı senaryosunda bu, ana tasarrufun üzerine yaklaşık %10–16 ek fayda demek.
- Kule yükü: Yaz boyunca ~2,46 GWh ısı kuleden atılmak yerine sıcak suya dönüşüyor. Bu bir elektrik tasarrufu değil; kulenin taşıdığı ısı yükündeki azalma.
Karbon emisyonu azaltımı (yaz dönemi): Yaklaşık 2,0 kg CO₂/Sm³ doğalgaz ve 0,45 kg CO₂/kWh şebeke elektriği emisyon faktörleri kullanılarak hesaplanan sonuçlar:
| Kalem | Emisyon etkisi (ton CO₂) |
|---|---|
| Önlenen doğalgaz emisyonu | 437 |
| Isı pompası elektrik tüketimi kaynaklı emisyon | −139 |
| Net emisyon azaltımı | 298 |
Chiller sisteminin daha düşük kondenser sıcaklığında çalışmasından kaynaklanabilecek ilave elektrik tasarrufları ve bunların karbon etkisi bu hesaplamaya dahil edilmemiştir.
Not: Emisyon faktörleri yaklaşık referans değerlerdir. Sonuçlar ön fizibilite kapsamında hesaplanmış tahminlerdir; saha ölçümü veya doğrulanmış emisyon azaltımı değildir.
Sınırlar ve doğrulanacak veriler
Bu çalışma bir ön fizibilitedir; yatırım kararından önce aşağıdaki veriler sahada doğrulanacak.
| Parametre | Bu çalışmadaki yaklaşım | Nasıl doğrulanacak |
|---|---|---|
| Isı pompası COP'u | Tasarım hedefi 6,3 | Ekipman seçimi ve devreye alma ölçümü |
| Kondenser suyu debisi | Tek chiller nominal debisi (~553 m³/h) | Saha debi ölçümü |
| Eş zamanlılık | Yaz sıcak suyunun tamamı ısı pompasından karşılanıyor | Chiller'ların kapalı olduğu saatlerdeki sıcak su talebi; bu saatlerde kazan devreye girer |
| Kat istasyonu debi ve dönüş sıcaklıkları | Genel entegrasyon mantığı | Saha kaydı |
| Chiller kompresör tasarrufu | %3–5 gösterge senaryosu | Üretici performans eğrisi |
| Enerji fiyatları | İstanbul referans fiyatları | Tesisin güncel faturaları |
Tesis kazanları korunduğu için bu belirsizlikler işletme riskini artırmıyor; yalnızca tasarrufun büyüklüğünü etkiliyor.
Sık sorulan sorular
AVM'de chiller atık ısısıyla sıcak su üretmek mümkün mü?
Evet. 35–38°C'deki kondenser suyu doğrudan kullanılamayacak kadar ılıktır; yüksek sıcaklık ısı pompası bu ısıyı kullanım sıcak suyu seviyesine çıkarır. Bu çalışmada 1 MWth'lik bir sistemle yaz sıcak suyunun doğalgaz yerine bu kaynaktan karşılanması hesaplandı.
Bu bir kazan değişimi mi?
Hayır. Kazanlar yerinde kalıyor ve pik yük ile yedek kaynak olarak çalışıyor. Proje, kuleye atılan ısıyı sıcak suya yönlendiren bir entegrasyon projesi.
Isı pompası chiller'ların verimini düşürür mü?
Tersine. Isı pompası kondenser hattından ısı çektiği için kondenser suyu serinler ve chiller daha düşük yoğuşma sıcaklığında çalışır. Bu ek faydanın miktarı üretici eğrileriyle netleşecek.
Kışın ne oluyor?
Kışın chiller'lar çalışmadığı için bu atık ısı kaynağı yok. Fizibilite yalnızca Haziran–Eylül dönemini kapsıyor; kışın ısıtmayı mevcut kazanlar yapıyor.
Geri ödeme süresi ne kadar?
Hedef COP 6,3'te 3,4–4,3 yıl, COP 4,5'te 4,7–5,8 yıl. Bu süre, yatırım tutarına ve ekonomik varsayımlara bağlı bir tahmindir; hesap yalnızca yaz tasarrufuna dayanıyor.
Hangi binalar için uygun?
Aynı anda soğutma ve sıcak su ihtiyacı olan yapılar: AVM'ler, oteller, hastaneler, karma kullanımlı kompleksler. Belirleyici olan, soğutma ile sıcak su talebinin aynı saatlerde olması.
Sonraki adım
Tesisinizde yazın hem soğutma hem sıcak su ihtiyacı varsa, mevcut tüketim verilerinizle benzer bir ön fizibilite hazırlıyoruz. Teknik görüşme planlayın.
